Derving in de keuken verminderen: wat het je echt kost en hoe je het meet
Elke keuken gooit weg. Dat is niet erg, zolang je weet hoeveel en waarom. Zo reken je uit wat derving je echt kost, waar het meestal zit en hoe je het meet met een klembord en een pen.
Derving is alles wat je inkoopt en niet verkoopt. De bak sla die slap werd, de soep die aan het eind van de avond overbleef, het bord dat terugkwam omdat de biefstuk te gaar was. Iedereen weet dat het gebeurt. Bijna niemand weet hoeveel het is. En wat je niet weet, kun je niet kleiner maken.
Eerst: wat is derving, en wat niet
Het schoonmaken van een krop, het vel van een vis, het been uit een stuk vlees: dat is geen derving. Dat hoort bij het product en zit al in je rendement. Dat reken je mee in je kostprijs, zoals uitgelegd in kostprijsberekening horeca.
Derving is wat je weggooit terwijl het bruikbaar had kunnen zijn. Grofweg in vijf soorten:
| Soort | Voorbeeld |
|---|---|
| Bederf | Groente over de datum, room die zuur werd, brood van gisteren |
| Overproductie | Te veel mise en place, een pan soep die over bleef |
| Bereidingsfouten | Aangebrand, verkeerd gesneden, verkeerde bestelling gemaakt |
| Retour van de gast | Een bord dat terugkomt en opnieuw gemaakt wordt |
| Fout bij levering | Een beschadigde of te warme levering die je toch aannam |
Reken met de inkoopprijs, niet met de verkoopprijs
Gooi je drie porties zalm weg, dan is het verleidelijk om te denken: dat is drie keer de kaartprijs kwijt. Dat klopt niet. Die drie borden had je misschien helemaal niet verkocht. Wat je zeker kwijt bent, is wat je ervoor betaald hebt.
Een voorbeeld: je gooit 600 gram zalm weg. Op je laatste factuur kost zalm € 18,40 per kilo. Dan is de derving 0,6 x € 18,40 = € 11,04. Dat is het bedrag dat je echt kwijt bent.
Dat lijkt weinig. Maar dat geld moet ergens terugkomen. Als een bord zalm na aftrek van de grondstoffen € 15 overlaat (een voorbeeldbedrag), dan verdient één extra verkocht bord de weggegooide zalm terug. Gebeurt het elke dag, dan werk je elke dag een bord lang voor de afvalbak.
Let op: de prijs verandert
Reken met de prijs van je laatste factuur, niet met wat je denkt dat iets kost. Vooral vis, vlees en verse groente schommelen. Hoe je die prijzen bijhoudt staat in inkoopprijzen bijhouden in Excel.
Meten zonder systeem: twee weken een lijst
Je hebt geen software nodig om te weten hoeveel je weggooit. Je hebt een klembord nodig, naast de afvalbak of in de koeling, met vier kolommen: datum, product, hoeveelheid en reden. Wie iets weggooit, schrijft het op. Een weegschaal staat in elke keuken; schatten in porties of bakken mag ook, als het maar consequent is.
Na een week tel je het op en zet je er de inkoopprijs naast. Een voorbeeld van één week in een kleine keuken (alle hoeveelheden en bedragen zijn voorbeelden):
| Product | Reden | Weggegooid | Prijs per kg | Kosten |
|---|---|---|---|---|
| Kipdijfilet | Over de datum | 1,5 kg | € 10,90 | € 16,35 |
| Tomatensoep | Overproductie | 4 liter | € 1,90 per liter | € 7,60 |
| Slamix | Bederf | 2 kg | € 6,20 | € 12,40 |
| Ossenhaas | Retour gast | 0,4 kg | € 42,00 | € 16,80 |
| Brood | Over | 3 kg | € 3,40 | € 10,20 |
| Totaal deze week | € 63,35 |
Voor de soep reken je de kostprijs per liter van je eigen recept, niet een inkoopprijs. Hoe je die uitrekent staat in het artikel over food cost percentage berekenen.
Twee weken is genoeg
Een dervingslijst die je voor altijd bijhoudt, wordt na een maand niet meer ingevuld. Doe het twee weken, serieus. Dan weet je waar het zit. Herhaal het een paar keer per jaar, of na een kaartwissel, om te zien of het beter wordt.
Wat de lijst je vertelt
Kijk niet naar het totaal, maar naar de kolom met redenen. Die vertelt je wat je moet doen.
Veel bederf: je bestelt te veel tegelijk
Komt het meeste uit de koeling, dan ligt het probleem bij de bestelling, niet in de keuken. Vaker kleinere hoeveelheden bestellen kost soms een staffelkorting, maar die korting is weg zodra je een deel weggooit. Kijk op je oude bonnen hoeveel je per week echt gebruikt, en bestel daar dicht tegenaan.
Veel overproductie: je mise en place volgt de gewoonte
Wordt elke dag dezelfde hoeveelheid voorbereid, of het nu dinsdag of zaterdag is? Stem de mise en place af op de reserveringen. Een vaste lijst per dag van de week helpt: maandag zoveel, vrijdag zoveel.
Veel fouten of retouren: het zit in de werkwijze
Dat los je niet op met inkoop maar met uitleg, een vaste portie, een duidelijke bon. Het is vaak goedkoper om één keer een recept op papier te zetten dan elke week een bord opnieuw te maken.
Vier gewoonten die bijna altijd helpen
- Oud vóór nieuw. Zet een nieuwe levering achter wat er al stond, niet ervoor. Een datum op de bak helpt iedereen.
- Controleer bij binnenkomst. Een beschadigde of te warme levering stuur je meteen terug. Teken je de pakbon af, dan is het jouw derving. Hoe je de levering naast de factuur legt staat in pakbon en factuur vergelijken.
- Een vaste plek voor restjes. Wat over is maar nog goed, gaat naar het personeelseten of een dagspecial, niet in de bak.
- Portioneer met een weegschaal. Een portie die per kok verschilt, is ongemerkt ook derving: je geeft weg wat je niet rekent.
Zelf aan de slag
Op de tools-pagina staan een gratis food cost-rekenmachine en een paar Excel-templates. Daarmee reken je de kostprijs van een gerecht of een pan soep uit, en zet je je dervingslijst om in euro's. En wil je zeker weten dat de prijzen waarmee je rekent nog kloppen: met de gratis prijsscan leg je twee bonnen van dezelfde leverancier naast elkaar.
Dit automatisch laten doen?
Bonnenmatch leest je pakbonnen en facturen met AI uit, legt ze naast elkaar en waarschuwt zodra een prijs stijgt — met het jaarbedrag erbij, zodat je weet waarover je belt. Eén abonnement van € 50 per maand, alles inbegrepen, 14 dagen gratis proberen.